O pozazrządowych organizacjach ekologicznych rzadko się pisze, chociaż w walce o ochronę środowiska są coraz bardziej liczącym się graczem. W demokratczynej Polsce przeżywają swój renesans. Ich siłą jest przede wszystkim niezależność, aktywność społeczna i konsekwencja w obronie niszczonego środowiska naturalnego. Nie do przecenienia jest rola, jaką pełnią w ekoedukacji młodego pokolenia Polaków.

Takich organizacji, związków, stowarzyszeń i fundacji, prowadzących działalność proekologiczną jest w województwie śląskim kilkadziesiąt. Najlepsze z nich wyróżnił po raz kolejny w konkursie EkoAktywni” 2009 – Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Jury konkursu oceniało organizacje regionalne i ponadregionalne, które w minionym roku realizowały swoje własne programy i akcje z edukacji ekologicznej, ochrony przyrody i profilaktyki zdrowotnej śląskich dzieci.
Najlepszym, spośród zgłoszonych do konkursu ponad dwudziestu organizacji – zostały przyznane przez Zarząd Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nagrody finansowe od 20 do 50 tys. złotych oraz wyróżnienia w wysokości po 10 i 5 tys. złotych.

Niezawodni harcerze

W gronie nagrodzonych najwyższą nagrodą – 50 tys. złotych – znaleźli się niezawodni w osiąganiu najszlachetniejszych celów – harcerze. Choragiew Śląska Związku Harcerstwa Polskiego, która skupia we wszystkich większych miastach regionu kilkanaście tysięcy dzieci i młodzieży niezmiennie od lat upowszechnia wiedzę o świecie przyrody i przeciwstawia się jej niszczeniu. Na obozach i biwakach harcerze uczą się ochrony środowiska w praktyce.
W 2009 r. Choragiew Śląska ZHP wspólnie w WFOŚ i GW w Katowicach oraz Śląskim Kuratoriun Oświaty gościła na obozach wakacyjnych dzieci powodzian z Podkarpacia. I one skorzystały z ich niekonwencjonalnych zajęć, na których pogłębiały wiedzę z ochrony środowiska, szanowania przyrody i własnego zdrowia.

Arka i Gaja

Założona w 2005 roku Fundacja

EkoAktywni od lat 

Ekologiczna Arka z Bielska Białej, skupiająca działaczy ekologicznych i społecznych oraz doświadczonych nauczycieli przyciąga swoimi interesującymi pomysłami i programami coraz wiecej młodych ludzi. Kampania Arki „Kochasz dzieci, nie pal śmieci” dotarła do wielu miast w Polsce. A programy edukacyjne jak np. „Nie trujcie”, „Kwiaty zamiast śmieci” czy akcje jak: Dzień Dobrych Uczynków, Choinki Nadziei, Dzień Czystego Powietrza, Drzewko za surowce czy „Śmieciobranie” wrosły nie tylko w pejzaż Podbeskidzia. W ubiegłym roku jej członkowie skutecznie nagłośnili problem zwierząt potrącanych na drogach.
Klub Gaja z Wilkowic – Stowarzyszenie Ekologiczno-Kulturalne działa od 20 lat nie tylko na Podbeskidziu, ale i na terenie całego kraju. Jej kampanie ekologiczne na rzecz ochrony rzek i ich dolin, ochrony lasów i pojedyńczych drzew czy wspólne z innymi europejskimi krajami akcje, jak ta związana np. z wprowadzeniem zakazu importu ptaków, schwytanych na wolności w celach handlowych czy ratowanie koni przyniosły temu Klubowi wielką przychylność społeczną. Ostatnim sukcesem Gai jest ocalenie siedliska płazów w stawach Świetoszowic k. Tarnowskich Gór oraz na Błoniach w Bielsku Białej.
Zarówno Arkę, Gaję jak i Polską Izbę Ekologii, kreujące politykę proekologiczną w środowiskach gospodarczych kraju – WFOŚ i GW w Katowicach uhonorował nagrodami w wysokości po 40 tys. złotych.

Pod kominami

Powołanie Fundacji na Rzecz Dzieci „Miasteczko Śląskie” było społeczną reakcją na ujawnienie groźnej choroby – ołowicy wsród najmłodszych, żyjących pod kominami hut metali nieżelaznych. Fundacja ta już na początku lat 90. zorganizowała badania zagrożonych tą chorobą dzieci śląskich. Dotąd przebadano 60 tysięcy najmłodszych

mieszkańców Śląska pod kątem narażenia ich na ołów i metale ciężkie. Dzięki tej Fundacji do dziś funkcjonuje system opieki medycznej i profilaktyki zdrowotnej, którym objęte sa dzieci z powiatu tarnogórskiego, Katowic, Bytomia, Piekar Śląskich, Chorzowa i Świetochłowic. Dzieci te uczą się żyć bezpiecznie w skażonym środowisku, wyjeżdżają częściej do „zielonych szkół” i uczestniczą w zajęciach rehabilitacyjno-rekreacyjnych.
Z kolei powołane przed trzema laty w Będzinie Stowarzyszenie „Sopel” budzi świadomość ekologiczną uczniów w plenerze. Popularyzuje nawyk aktywnego wypoczynku na łonie natury z poszanowaniem jej praw jak i naukę ekologii w teorii i praktyce. Organizuje w Będzinie cykliczne konkursy dla uczniów wszystkich szkół podstawowych i gimnazjów pn. Parki Narodowe i Krajobrazowe woj. śląskiego oraz dwudniowe warsztaty ekologiczne dla dzieci i młodzieży regionu pt. „Bliskie spotkania z przyrodą i kulturą – oko w oko z Jurą”
Polski Klub Ekologiczny – Okręg Górnośląski był na początku lat 80. ub. wieku największą organizacją społeczną. Pierwszy organizował słuszne ekoprotesty i ujawniał w sposób profesjonalny gorzką prawdę o skażeniu środowiska na Śląsku i jego wpływie na zdrowie ludzi. Dziś jego działalność, oparta na pracy kół miejskich i szkolnych, skupia się na przygotowywaniu kampanii społecznych na najważniejsze tematy. Projekty ostatnich lat to: „Nie emituj zanieczyszczeń – chroń zdrowie”, „Ziemia woła S.O.S. – walczmy z odpadami”, „Chrońmy klimat. Efektywne wykorzystanie paliw kopalnych i emisja gazów cieplarnianych”.
Nieocenione kampanie edukacyjne, adresowane do młodzieży szkolnej od ponad 20 lat prowadzi Fundacja Ekologiczna „Silesia”. Obejmują one m.in. budowę przyszkolnych ogrodów – miejsc do ekolekcji w plenerze, pokazy filmów ekologicznych czy bardzo popularną akcję „Popieraj recykling i selektywną zbiórkę odpadów”. Służy też na co dzień swoją filmoteką i biblioteką ekologiczną.
WFOŚ i GW w Katowicach wyróżnił także oddziały Ligi Ochrony Przyrody w Katowicach, Bielsku-Białej i Częstochowie oraz Polski Klub Ekologiczny – Koło Miejskie w Gliwicach, Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie oraz Stowarzyszenie SUMIWA na Rzecz Odnowy i Rozwoju Górnego Śląska.